Local Food - Matarhátíð á Norðurlandi

Landnemar

Hamarkotsklappir

Listamaðurinn Jónas S. Jakobsson starfaði á tímabili á Akureyri
og árið 1956 gerði hann m.a. styttuna af Helga magra og Þórunni hyrnu sem voru
fyrstu landnámsmennirnir í Eyjafirði. Göturnar Helgamagrastræti og
Þórunnarstræti draga til dæmis nöfn sín af þeim auk þess sem heiti
leikskólans Hólmasólar vísar til sögu þeirra. Þegar listamaðurinn var 18 ára
nam hann tvö ár hjá Ríkharði Jónssyni myndhöggvara í Reykjavík og svo næstu tvö
árin þar á eftir hjá Einari Jónssyni myndhöggvara, áður en hann hélt í árs nám
til Ríkislistaakademíunnar (Statens Kunstakademi) í Oslo.

Styttan Landnemarnir var
fyrst gerð í steinsteypu en það var of viðkvæmt efni og eyðilagðist og var hún
því endurgerð í brons.


Um Helga magra (heimild: Vísindavefurinn)

Í 2. kafla Íslendingabókar Ara
fróða eru taldir upp fjórir
landnámsmenn,
einn í hverjum landsfjórðungi. Þeir eru Hrollaugur Rögnvaldsson, sagður hafa
numið land austur á Síðu og verið ættfaðir Síðumanna, Ketilbjörn Ketilsson á
Mosfelli í Grímsnesi, ættfaðir Mosfellinga, Auður Ketilsdóttir djúpúðga,
ættmóðir Breiðfirðinga og "Helgi hinn magri, norrænn, sonur Eyvindar austmanns"
sem "byggði norður í Eyjafirði; þaðan eru Eyfirðingar komnir." Ekki kemur fram
hvers vegna þessir fjórir landnámsmenn eru valdir úr rúmlega tíu sinnum stærri
hóp samkvæmt
Landnámabók,
en í viðauka Íslendingabókar eru raktar ættir frá einmitt þessum mönnum til
biskupa landsins og höfðingjalið landsins frá 10. öld til 12. aldar þannig
tengt saman með ættarböndum. Frá Helga er rakin ætt til Ketils Þorsteinssonar sem
var biskup á Hólum þegar Ari skrifaði bók sína.

Í Landnámabók er miklu fleira sagt frá Helga, þar sem hann er
stundum kallaður Magur-Helgi. Þar segir frá Eyvindi Bjarnarsyni sem var
kallaður austmaður, og er það skýrt þannig að hann hafi komið austan úr
Svíaríki. Hann stundaði víking á Írlandi og giftist Raförtu, dóttur Kjarvals
konungs í Dyflinni. Af ótilgreindum ástæðum komu hjónin Helga syni sínum fyrir
í fóstri í Suðureyjum. En þegar þau vitjuðu hans, tveimur árum síðar, hafði
hann verið sveltur svo að þau þekktu hann ekki. Þá höfðu þau piltinn í burt með
sér og kölluðu hann Helga magra. Þegar hann fullorðnaðist gekk hann að eiga
Þórunni hyrnu, dóttur Ketils flatnefs, en hann var sonur Bjarnar bunu hersis í
Noregi sem sagt er að nær allt stórmenni á Íslandi sé komið frá.

Ekki er skýrt í Landnámabók hvers vegna Helgi lagði leið sína
til Íslands en þannig segir frá því í Sturlubókargerð hennar:


"Helgi hinn magri fór til Íslands með konu sína og börn. Þar var og með
honum Hámundur heljarskinn mágur [= tengdasonur] hans er átti Ingunni, dóttur
Helga. Helgi var blandinn mjög í trú. Hann trúði á Krist en hét á Þór til
sjófara og harðræða. Þá er Helgi sá Ísland gekk hann til frétta við Þór hvar
land skyldi taka, en fréttin vísaði honum norður um landið. Þá spurði Hrólfur
son hans hvort Helgi mundi halda í Dumbshaf ef Þór vísaði honum þangað því að
skipverjum þótti mál úr hafi er áliðið var mjög sumarið. Helgi tók land fyrir
utan Hrísey en fyrir innan Svarfaðardal. Hann var hinn fyrsta vetur á
Hámundarstöðum. Þeir fengu vetur mikinn. Um vorið gekk Helgi upp á Sólarfjöll.
Þá sá hann að svartara var miklu að sjá inn til fjarðarins er þeir kölluðu
Eyjafjörð af eyjum þeim er þar lágu úti fyrir. Eftir það bar Helgi á skip sitt
allt það er hann átti, en Hámundur bjó eftir. Helgi lenti þá við Galtarhamar.
Þar skaut hann á land svínum tveimur, og hét gölturinn Sölvi. Þau fundust
þremur vetrum síðar í Sölvadal; voru þá saman sjö tugir svína. Helgi kannaði um
sumarið hérað allt og nam allan Eyjafjörð milli Sigluness og Reynisness og
gerði eld mikinn við hvern vatnsós og helgaði sér svo allt hérað. Hann sat þann
vetur að Bíldsá, en um vorið færði Helgi bú sitt í Kristsnes og bjó þar meðan
hann lifði. Í búfærslunni varð Þórunn léttari í Þórunnareyju í Eyjafjarðará.
Þar fæddi hún Þorbjörgu hólmasól. Helgi trúði á Krist og kenndi því við hann
bústað sinn. Eftir þetta tóku menn að byggja í landnámi Helga að hans
ráði."

Síðan segir frá því hvernig Helgi gaf mönnum af landnámi sínu.
Aðrir námu land að ráði hans, án þess að tekið sé fram að þeir hafi beinlínis
tekið við því að gjöf. Um enn aðra er sagt að þeir hafi numið land á tilteknum
stað á svæðinu án þess að tekið sé fram að Helgi hafi leyft það. Alls er sagt
frá um 30 mönnum sem byggðu í landnámi hans. Síðar í Landnámabók er Helgi
talinn meðal átta manna sem eru sagðir hafa verið "ágætastir landnámsmenn" í
Norðlendingafjórðungi. Margt fólk í bókinni er líka ættfært með því að tengja
það við Helga. Hann er sýnilega talinn meðal helstu höfðingja
landnámskynslóðarinnar.

Í Íslendingasögum er Helgi nefndur nokkrum sinnum, oftast vegna
ættartengsla við fólk sem þar kemur við sögur. Í Víga-Glúms sögu og
Ljósvetninga sögu kemur einnig fram, það sem kemur ekki á óvart, að ætt Helga
fór með goðorð í Eyjafirði. En vafasamt er hvort Helgi lifði svo lengi að hann
næði að sitja á Alþingi sem goðorðsmaður. Í Svarfdæla sögu er tæpt á
einkennilegri sögu þar sem birtist allt önnur mynd af Helga en ella. Þar er
minnst á Þorkötlu nokkra, annars óþekkta persónu, og Kötlufjall sem er sagt
kennt við hana "því að Helgi hinn magri deyddi hana þar og kól hana í hel svo
að hann sat henni þar mat [= varnaði henni matar] þar til er hún dó." Er líkast
því að þarna glytti í alþýðlega sögn sem hafi birt fjandsamlegri mynd af
héraðshöfðingjanum en oftast er að finna í sögum.

Frásagnir af Helga magra eru allar skráðar tveimur öldum eftir
að Helgi var uppi, eða þaðan af meira. Reynslan sýnir að ekki er hægt að
treysta því að sögur sem hafa gengið svo lengi í munnmælum segi rétt eða
nákvæmlega frá. Hér er þess hins vegar að gæta að Helgi var í vel þekktri
fjölskyldu og kona hans jafnvel enn betur þekktri. Sögur af Helga og Þórunni
konu hans hafa sjálfsagt verið margsagðar og oft í félagsskap þar sem nógir
voru til að leiðrétta ef sagan vildi afbakast. Mestar líkur verða því að
teljast á að þau hjón hafi verið til í raun og veru og frásagnir af þeim
líklega í meginatriðum réttar.

Ef sleppt er efasemdum um sannleiksgildi má spyrja hvað Helga
gekk til að nema svona gríðarlega stórt land, Eyjafjörð allan milli ystu
útnesja. Mælt í fjölda bújarða á síðari öldum var landnám hans hið stærsta á
öllu landinu, með um 480 býli á fyrri hluta 19. aldar. Næst kom landnám
Ingólfs Arnarsonar með
um 420 býli. Nærtækast er að hugsa sér að Helgi hafi ætlað sér og afkomendum
sínum að gerast höfðingjar yfir öllu héraðinu. En það virðist ekki hafa gerst.
Fræðimenn telja að goðorð Helga hafi skipst á milli sona hans og sonarsona, og
eftir að samtímaheimildir koma til, á 12. öld, var ekkert héraðsríki í
Eyjafirði. Það gerðist ekki fyrr en á öðrum áratug 13. aldar þegar
aðkomumaðurinn Sighvatur Sturluson, sonur
Sturlu
Þórðarsonar
í Hvammi í Dölum, settist að á
Grund og safnaði undir sig öllum völdum á austanverðu Norðurlandi.

kjlulnwn32sg4whz7mbm
Landnemar
GPS punktar N65° 41' 0.028" W18° 5' 18.505"
Póstnúmer

600

Landnemar - ferðaupplýsingar

Úr gagnagrunni Ferðamálastofu Íslands

Aðrir

Gistiheimilið Gula Villan
Gistiheimili
  • Þingvallastræti 14
  • 600 Akureyri
  • 896-8464
Kjarnalundur - Sumarbústaður
Sumarhús
  • Kjarnalundur
  • 600 Akureyri
  • 4600060
Ráðhústorg 1 Akureyri
Gistiheimili
  • Ráðhústorg 1
  • 600 Akureyri
  • 895-1116
Apt. Hótel Hjalteyri
Hótel
  • Hjalteyri
  • 604 Akureyri
  • 8977070
Tjaldsvæðið á Akureyri - Þórunnarstræti
Tjaldsvæði
  • Hafnarstræti 49
  • 600 Akureyri
  • 462-3379
Kotabyggð 14 og Kotabyggð 1b
Sumarhús
  • Kotabyggð 14
  • 601 Akureyri
  • 892-3154
Gistiheimilið Pétursborg
Gistiheimili
  • Akureyri
  • 601 Akureyri
  • 461-1811, 694 4314
Gistiheimilið Sólgarðar
Gistiheimili
  • Brekkugata 6
  • 600 Akureyri
  • 461-1133
Íbúðagisting Hamratúni Akureyri
Íbúðir
  • Hamratún 6 & 4
  • 600 Akureyri
  • 8926515
Perla Norðursins Íbúðir
Íbúðir
  • Möðruvallastræti 5
  • 600 Akureyri
  • 865-9429
Gistiheimili Akureyrar
Gistiheimili
  • Hafnarstræti 108
  • 600 Akureyri
  • 775-8209
Hrímland - Gisting í Hálöndum
Sumarhús
  • Hlíðarfjall
  • 603 Akureyri
  • 866-2696
Nordic Lodges Hamragil
Gistiheimili
  • í landi Víðifells, Fnjóskadal
  • 601 Akureyri
  • 897-3015
Gista apartments
Íbúðir
  • Gránufélagsgata 43
  • 600 Akureyri
  • 694-4314
Sumarhúsin Sílastöðum
Sumarhús
  • Sílastaðir
  • 601 Akureyri
  • 462-7924
Sumarhúsin Fögruvík
Bændagisting
  • Hörgársveit
  • 601 Akureyri
  • 6900007, 690-0006
Centrum Guesthouse
Gistiheimili
  • Hafnarstræti 102
  • 600 Akureyri
  • 773-6600 , 620-9960
Ice Apartments
Íbúðir
  • Hafnarstræti 106
  • 600 Akureyri
  • 460-7450
Sunnuhlid houses ehf.
Gistiheimili
  • Sunnuhlíð
  • 606 Akureyri
  • 8646427
Hrímland Apartments
Íbúðir
  • Strandgata 29
  • 600 Akureyri
  • 866-2696
Strandgata 9 , íbúð 201
Íbúðir
  • Strandgata 9
  • 600 Akureyri
  • 694-1450
6 Hrafnar
Íbúðir
  • Hrafnagilsstræti 6
  • 600 Akureyri
  • 770-2020
Acco Luxury Apartments
Íbúðir
  • Ráðhðústorg 5 / Skipagata 2
  • 600 Akureyri
  • 547-2226
Gistiheimilið Súlur
Gistiheimili
  • Klettastígur 6
  • 600 Akureyri
  • 863-1400
Hafnarstræti Hostel
Farfuglaheimili og hostel
  • Hafnarstræti 99-101
  • 600 Akureyri
  • 5548855
Lambi - Ferðafél. Akureyrar/FÍ
Fjallaskálar
  • Strandgata 23
  • 600 Akureyri
  • 462-2720
The Viking Country Club
Gistiheimili
  • Richardshús
  • 601 Akureyri
  • 777-8300
Hótel North
Gistiheimili
  • Leifsstaðir 2
  • 605 Akureyri
  • 8626193
Sólsteinn
Gistiheimili
  • Vökuland III
  • 601 Akureyri
  • 6630498
Akureyri Gilið
Sumarhús
  • Kaupvangsstræti 19
  • 600 Akureyri
  • 663-5790
Gistiheimilið Gula Villan
Gistiheimili
  • Brekkugata 8
  • 600 Akureyri
  • 896-8464
Kaupvangsstæti 19 Íbúðagisting
Íbúðir
  • Kaupvangsstræti 19
  • 600 Akureyri
  • 695-5542
Bjarmó Gisting
Íbúðir
  • Bjarmastígur 2
  • 600 Akureyri
  • 845-5930 & 845-9707, 845-9707
B&B Sólheimar 9 / natureguide.is
Gistiheimili
  • Sólheimar 9, Svalbarðsströnd
  • 606 Akureyri
  • 6623762, 663-2650
Geldingsá, íbúðagisting
Íbúðir
  • Geldingsá, Svalbarðsströnd
  • 606 Akureyri
  • 860-1207, 663-4646, 663-4647
ÁS Guest House
Gistiheimili
  • Eyrarlandsvegur 33
  • 600 Akureyri
  • 863-3247
Our Guesthouse
Gistiheimili
  • Hafnarstræti 82
  • 600 Akureyri
  • 780-0500
Vaðlaborgir 17
Íbúðir
  • Vaðlaborgir 17
  • 601 Akureyri
  • 869-6190
Gistiheimilið Súlur
Gistiheimili
  • Þórunnarstræti 93
  • 600 Akureyri
  • 863-1400, 4611160
Perla Norðursins Íbúðir
Íbúðir
  • Munkaþverárstræti 33
  • 600 Akureyri
  • 865-9429
Hafdals Hótel
Hótel
  • Stekkjarlækur
  • 601 Akureyri
  • 898-8347
Viking Cottages & Apartments
Sumarhús
  • Kotabyggð 15-16
  • 601 Akureyri
  • 8935050
Helgi magri orlofsíbúð
Íbúðir
  • Helgamagrastræti 30
  • 600 Akureyri
  • 821-3278
Amma Guesthouse
Gistiheimili
  • Skólastígur 5
  • 600 Akureyri
  • 780-0500
Uppsalir
Gistiheimili
  • Uppsalir 1
  • 601 Akureyri
  • 894-6076, 777-8201

Aðrir

Europe Pay
Ferðasali dagsferða
  • Hofsbót 4
  • 600 Akureyri
  • 774-1740
Golfklúbburinn Lundur
Golfvellir
  • Fnjóskadalur
  • 601 Akureyri
  • 897-0760
Icelandic Hunting Adventures
Ferðaskrifstofur
  • Brúnahlíð 5
  • 601 Akureyri
  • 896-8404
Icelandic Adventure
Ferðaskrifstofur
  • Hrafnagilsstræti 38
  • 600 Akureyri
  • 6601642
Uppsalir
Gistiheimili
  • Uppsalir 1
  • 601 Akureyri
  • 894-6076, 777-8201
Heimboð ehf.
Dagsferðir
  • Þrastarhóll
  • 601 Akureyri
  • 615-2928
Skíðaþjónustan
Vetrarafþreying
  • Fjölnisgata 4b
  • 603 Akureyri
  • 462-1713
B&B Sólheimar 9 / natureguide.is
Gistiheimili
  • Sólheimar 9, Svalbarðsströnd
  • 606 Akureyri
  • 6623762, 663-2650
Golfklúbbur Akureyrar
Golfvellir
  • Jaðar
  • 600 Akureyri
  • 462-2974
Alkemia ehf.
Ferðaskrifstofur
  • Helgafell
  • 601 Akureyri
  • 847-4133, 821-5215
Púkaferðir
Gönguferðir
  • Norðurgata 37
  • 600 Akureyri
  • 659-4540
Iceland Fishing Guide
Dagsferðir
  • Hrafnagilsstræti 38
  • 600 Akureyri
  • 660-1642
goHusky
Dagsferðir
  • Glæsibær
  • 601 Akureyri
  • 898-9355
Arnarnes Álfasetur
Gönguferðir
  • Arnarnes
  • 601 Akureyri
  • 894 5358
Extreme Icelandic Adventures
Jeppa- og jöklaferðir
  • Súluvegur
  • 600 Akureyri
  • 862-7988, 895-9665
Trans - Atlantic
Ferðaskrifstofur
  • Tryggvabraut 22
  • 600 Akureyri
  • 588-8900, 588-8904
Borgarbíó
Fjölskyldu- og skemmtigarðar
  • Hólabraut 12
  • 600 Akureyri
  • 462-3500
Wide Open
Gönguferðir
  • Aðalstræti 54a
  • 600 Akureyri
  • 659-3992
AOT Travel
Dagsferðir
  • Laufásgata 9
  • 600 Akureyri
  • 462-2829, 698-0781
Iceland Hunting Guide
Ferðaskrifstofur
  • Hrafnagilsstræti 38
  • 600 Akureyri
  • 660-1642
JS bus
Ferðasali dagsferða
  • Urðargil 25
  • 603 Akureyri
  • 892-9325
Bifreiðastöð Oddeyrar - BSO
Leigubílar
  • Strandgata
  • 600 Akureyri
  • 461-1010
Skautahöllin
Vetrarafþreying
  • Naustavegur 1
  • 600 Akureyri
  • 461-2440
IcelandPhotoTravel.is
Dagsferðir
  • 896-6001
Ómur Yoga & Gongsetur
Hópefli og hvataferðir
  • Brekkugata 3A
  • 600 Akureyri
  • 862-3700
FAB Travel Akureyri
Ferðaskrifstofur
  • Heiðarlundur 6b
  • 600 Akureyri
  • 571-2282
Hestaleigan Kátur
Hestaafþreying
  • Kaupvangsbakkar, Eyjafjarðarsveit
  • 601 Akureyri
  • 695-7218
Taste of Iceland travel
Ferðasali dagsferða
  • Skarðshlíð 8 - 304
  • 603 Akureyri
  • 6948989
FAB Travel / IG Ferðir / IG TOURS
Ferðasali dagsferða
  • Strandgata 49
  • 600 Akureyri
  • 847-6957
Leita
Finnur þú það ekki? Prófaðu leitina :)