Sögufrægir staðir

Borgarvirki á Vatnsnesi er klettaborg úr 10-15 metra háu stuðlabergi. Virkið er gostappi og tilgáta er um að þar hafi verið héraðsvirki og barist til forna. Á Borgarvirki er útsýnisskífa og þar er mjög víðsýnt yfir stóran hluta héraðsins. Einstakt náttúrufyrirbæri, endurbætt af mönnum fyrr á öldum. Sagan segir að þar hafi Víga-Barði Guðmundsson í Ásbjarnarnesi verið á ferð. Hann deildi við Borgfirðinga eins og segir frá í Heiðarvíga sögu. Sagt er að óvinir hans hafi komið að sunnan með óvígan her en Barði barst af því njósnir og kom sér og sínum mönnum fyrir í Borgarvirki, þar sem ómögulegt reyndist að sækja að honum. Tóku Borgfirðingar á það ráð að ætla að svelta Barða og hans menn inni. Þegar matinn þraut tóku virkisbúar sig til og hentu síðasta mörsiðrinu (sláturkeppnum) út úr virkinu. Voru þá Borgfirðingar vissir um að Barði hefði nægar vistir og héldu heim á leið. Frábært útsýni er úr Borgarvirki og þar hefur verið sett upp útsýnisskífa. 

Listaverkið Hringur og kúla (Orbis et Globus) er kennileiti á heimskautsbaugnum í Grímsey eftir Kristinn E. Hrafnsson og Studio Granda. Verkið var vígt árið 2017, 300 árum eftir að heimskautsbaugurinn kom fyrst inn á eyjuna, og var valið úr samkeppni um nýtt kennileiti fyrir þennan einstaka stað. Kúlan er þrír metrar í þvermál og er ætlað að færast til í samræmi við hreyfingu heimskautsbaugsins. Verkið er þannig tákn um síbreytilega staðsetningu baugsins og tengsl Grímseyjar við norðurslóðir. Fyrir marga gesti er það sérstök upplifun að ganga að Hringi og kúlu og stíga yfir heimskautsbauginn. Frá höfninni er um 3,7 km ganga að listaverkinu og um 2,5 km frá flugvellinum. Á leiðinni má njóta víðáttumikils útsýnis, fjölbreytts fuglalífs og þeirra náttúruperla sem Grímsey hefur upp á að bjóða. Mælt er með að gefa sér góðan tíma á eyjunni og dvelja yfir nótt ef kostur er. Þá gefst tækifæri til að skoða þorpið, heimsækja Fiskeminnismerkið, ganga að vitanum syðst á eyjunni og fylgja strandlengjunni þar sem finna má fallegt stuðlaberg, minjar um gamlar sjóbúðir og svokallaða Aldarsteina sem sýna staðsetningu heimskautsbaugsins á mismunandi tímum. Hringur og kúla hefur vakið mikla athygli bæði innanlands og erlendis og er í dag eitt þekktasta kennileiti Grímseyjar.  Listaverkið Hringur og kúla (Orbis et Globus) er kennileiti fyrir heimskautsbauginn í Grímsey og var vígt árið 2017, 300 árum eftir að heimskautsbaugurinn kom fyrst inn á eyjuna. Verkið er eftir Kristinn E. Hrafnsson og Studio Granda og var valið í samkeppni um nýtt kennileiti fyrir heimskautsbauginn. Kúlan er þrír metrar í þvermál og er ætlað að færast til í samræmi við hreyfingu heimskautsbaugsins. Með því endurspeglar verkið hvernig staðsetning baugsins breytist smám saman með tímanum og minnir á sífelldar breytingar í náttúrunni. Fyrir marga gesti er það sérstök upplifun að ganga að listaverkinu og stíga yfir heimskautsbauginn. Leiðin að Hringi og kúlu liggur um fjölbreytt landslag Grímseyjar þar sem njóta má víðáttumikils útsýnis, ríkulegs fuglalífs og þeirrar einstöku stemningar sem einkennir nyrsta byggða hluta Íslands. Hringur og kúla hefur vakið athygli bæði innanlands og erlendis og er í dag eitt þekktasta kennileiti Grímseyjar og tákn um tengsl eyjarinnar við heimskautsbauginn.   Listaverkið Hringur og kúla (Orbis et Globus) er kennileiti fyrir heimskautsbauginn í Grímsey og var vígt árið 2017, 300 árum eftir að heimskautsbaugurinn kom fyrst inn á eyjuna. Verkið er eftir Kristinn E. Hrafnsson og Studio Granda og var valið í samkeppni um nýtt kennileiti fyrir heimskautsbauginn. Kúlan er þrír metrar í þvermál og er ætlað að færast til í samræmi við hreyfingu heimskautsbaugsins. Með því endurspeglar verkið hvernig staðsetning baugsins breytist smám saman með tímanum og minnir á sífelldar breytingar í náttúrunni. Fyrir marga gesti er það sérstök upplifun að ganga að listaverkinu og stíga yfir heimskautsbauginn. Leiðin að Hringi og kúlu liggur um fjölbreytt landslag Grímseyjar þar sem njóta má víðáttumikils útsýnis, ríkulegs fuglalífs og þeirrar einstöku stemningar sem einkennir nyrsta byggða hluta Íslands. Hringur og kúla hefur vakið athygli bæði innanlands og erlendis og er í dag eitt þekktasta kennileiti Grímseyjar og tákn um tengsl eyjarinnar við heimskautsbauginn.  

Möðrudalur liggur hæst bæja á Íslandi, 469 m.y.s. Ein landmesta jörð landsins. Þar hefur meira og minna verið í byggð frá fyrstu öldum Íslandsbyggðar. Í Möðrudal er kirkja sem Jón Stefánsson (1880-1971) bóndi reisti á eigin kostnað til minningar um konu sína. Kirkjan var vígð árið 1949. Jón sá um alla smíði og málaði altaristöfluna er sýnir Krist halda Fjallræðuna. Taflan þykir mjög sérstæð. 

Hóladómkirkja er elsta steinkirkja á Íslandi. Kirkjan er byggð úr rauðum sandsteini úr fjallinu Hólabyrðu. Kirkjuna prýðir margt fallegra muna og reglulega er boðið upp á leiðsögn um hana. Kirkjuturninn er 27 metra hár og stendur við hlið kirkjunnar. Hann var reistur á 400 ára dánarafmæli Jóns Arasonar, sem var hálshöggvinn ásamt sonum sínum árið 1550, en Jón var síðasti kaþólski biskupinn á Íslandi.

Illugastaðir, er frægur selaskoðunar- og sögustaður. Á Illugastöðum á vestanverðu Vatnsnesi hefur verið byggður upp góður selaskoðunastaður. Gott bílaplan er á staðnum og þjónustuhús með salernisaðstöðu. Lagðar hafa verið lagðar gönguleiðir með sjónum. Á skerjum fyrir utan og syndandi í sjónum má flesta daga ársins sjá fjölmarga seli. Einnig hefur verið reist selaskoðunarhús út í tanga. Þar eru upplýsingar um selina og góð aðstaða til að fylgjast með selunum á sundi og liggjandi í skerjum. Athugið! Vegna mikils æðarvarps sem er á Illugastöðum þá er selaskoðunasvæðið lokað frá 30. apríl til 20. júní ár hvert[6]. Morðin á Illugastöðum. Agnes Magnúsdóttir (fædd 27. október 1795, dáin 12. janúar 1830) varð síðasta konan til að vera tekin af lífi á Íslandi. Hún var dæmd til dauða ásamt Friðriki Sigurðssyni fyrir morð á Natani Ketilssyni bónda á Illugastöðum á Vatnsnesi og Pétri Jónssyni frá Geitaskarði þann 14. mars 1828. Þau voru hálshöggvin í Vatnsdalshólum í Húnavatnssýslu þann 12. janúar 1830.[7]

Þrístapar eru þrír hólar í vestandverðum Vatnsdalshólum skammt norðan við hringveginn. Þar fór fram síðasta opinbera aftakan á Íslandi þann 12. janúar 1830 en þá voru Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir hálshöggvin fyrir morðin á Natani Ketilssyni og Pétri Jónssyni á Illugastöðum 1828. Böðullinn, Guðmundur Ketilsson, var bróðir Natans. Öxin og höggstokkurinn eru varðveitt á Þjóðminjasafni Íslands en afsteypa af öxinni er til sýnis á Þrístöpum. Til er frásögn af konu í Reykjavík sem árið 1932 kom á framfæri skilaboðum og óskum að handan sem leiddu til þess að höfuð Agnesar og Friðriks fundust og jarðneskar leifa þeirra voru jarðsettar að Tjörn á Vatnsnesi árið 1934. Sögu Agnesar hefur verið gerð góð skil í sögulegu skáldsögunni Náðarstund eftir Hannah Kent sem kom út á íslensku 2014. Nú er í vinnslu kvikmynd þar sem Jennifer Lawrence fer með hlutverk Agnesar. Áður hafði María Ellingsen leikið Agnesi í samnefndri kvikmynd sem kom út árið 1995. Aðrar bækur sem helgaðar eru þessum atburðum eru Yfirvaldið eftir Þorgeir þorgeirsson, Enginn má undan líta eftir Guðlaug Guðmundsson og Saga Natans Ketilssonar og Skáld-Rósu eftir Brynjúlf Jónsson frá Minna-Núpi. Á Þrístöpum er sögu Agnesar og Friðriks gerð góð skil og vel þess virði að staldra þar við og taka göngutúr um svæðið. Sumarið 2024 var sett upp hljóðleiðsögn um svæðið, sem hægt er að hlusta á hér: https://thristapar.newreality.is/

Gásir er einn af merkustu minjastöðum á Norðurlandi enda best varðveitti miðaldakaupstaður hér á landi. Gásir er einstakur sögustaður sem er víða getið í rituðum heimildum og er sú elsta frá 1162. Á Gásum var verslað, unnið var að handverki og iðnaði. Hugsanlegt er að verslun á Gásum hafi staðið allt þar til verslun hófst á Akureyri um 1550. Á Gásum fór fram fornleifa- og gróðurfarsrannsókn 2001-2006 undir stjórn Minjasafnins á Akureyri. Rústir hins forna kaupstaðar er friðlýstur og í umsjón Fornleifaverndar ríkisins. Svæðið hefur alþjóðlegt náttúruverndargildi vegna fuglalífs en þar eru einnig sjálfgæfar plöntutegundir. Nánari upplýsingar á www.gasir.is

Þingeyrar var fyrrum eitt kunnasta stórbýli í Húnaþingi og kirkjustaður. Frá Þingeyrakirkju er ein víðasta og fegursta útsýn í sýslunni. Talið er að enginn bær hafi verið eins stór og vel hýstur sem Þingeyrar enda sátu þar auðmenn og höfðingjar um aldir. Þingeyrarkirkja er byggð úr steini og var vígð árið 1877. Á Þingeyrum var fyrsta munkaklaustur Íslands stofnað árið 1133.

 Hamarkotsklappir  Listamaðurinn Jónas S. Jakobsson starfaði á tímabili á Akureyri og árið 1956 gerði hann m.a. styttuna af Helga magra og Þórunni hyrnu sem voru fyrstu landnámsmennirnir í Eyjafirði. Göturnar Helgamagrastræti og Þórunnarstræti draga til dæmis nöfn sín af þeim auk þess sem heiti leikskólans Hólmasólar vísar til sögu þeirra. Þegar listamaðurinn var 18 áranam hann tvö ár hjá Ríkharði Jónssyni myndhöggvara í Reykjavík og svo næstu tvö árin þar á eftir hjá Einari Jónssyni myndhöggvara, áður en hann hélt í árs nám til Ríkislistaakademíunnar (Statens Kunstakademi) í Oslo.  Styttan Landnemarnir var fyrst gerð í steinsteypu en það var of viðkvæmt efni og eyðilagðist og var hún því endurgerð í brons.  Um Helga magra (heimild: Vísindavefurinn)  Í 2. kafla Íslendingabókar Ara fróða eru taldir upp fjórir landnámsmenn, einn í hverjum landsfjórðungi. Þeir eru Hrollaugur Rögnvaldsson, sagður hafa numið land austur á Síðu og verið ættfaðir Síðumanna, Ketilbjörn Ketilsson áMosfelli í Grímsnesi, ættfaðir Mosfellinga, Auður Ketilsdóttir djúpúðga, ættmóðir Breiðfirðinga og „Helgi hinn magri, norrænn, sonur Eyvindar austmanns“ sem „byggði norður í Eyjafirði; þaðan eru Eyfirðingar komnir.“ Ekki kemur framhvers vegna þessir fjórir landnámsmenn eru valdir úr rúmlega tíu sinnum stærri hóp samkvæmt Landnámabók,en í viðauka Íslendingabókar eru raktar ættir frá einmitt þessum mönnum til biskupa landsins og höfðingjalið landsins frá 10. öld til 12. aldar þannig tengt saman með ættarböndum. Frá Helga er rakin ætt til Ketils Þorsteinssonar semvar biskup á Hólum þegar Ari skrifaði bók sína.  Í Landnámabók er miklu fleira sagt frá Helga, þar sem hann er stundum kallaður Magur-Helgi. Þar segir frá Eyvindi Bjarnarsyni sem var kallaður austmaður, og er það skýrt þannig að hann hafi komið austan úr Svíaríki. Hann stundaði víking á Írlandi og giftist Raförtu, dóttur Kjarvals konungs í Dyflinni. Af ótilgreindum ástæðum komu hjónin Helga syni sínum fyrir í fóstri í Suðureyjum. En þegar þau vitjuðu hans, tveimur árum síðar, hafði hann verið sveltur svo að þau þekktu hann ekki. Þá höfðu þau piltinn í burt með sér og kölluðu hann Helga magra. Þegar hann fullorðnaðist gekk hann að eiga Þórunni hyrnu, dóttur Ketils flatnefs, en hann var sonur Bjarnar bunu hersis í Noregi sem sagt er að nær allt stórmenni á Íslandi sé komið frá.  Ekki er skýrt í Landnámabók hvers vegna Helgi lagði leið sína til Íslands en þannig segir frá því í Sturlubókargerð hennar: "Helgi hinn magri fór til Íslands með konu sína og börn. Þar var og með honum Hámundur heljarskinn mágur [= tengdasonur] hans er átti Ingunni, dóttur Helga. Helgi var blandinn mjög í trú. Hann trúði á Krist en hét á Þór tilsjófara og harðræða. Þá er Helgi sá Ísland gekk hann til frétta við Þór hvar land skyldi taka, en fréttin vísaði honum norður um landið. Þá spurði Hrólfur son hans hvort Helgi mundi halda í Dumbshaf ef Þór vísaði honum þangað því aðskipverjum þótti mál úr hafi er áliðið var mjög sumarið. Helgi tók land fyrir utan Hrísey en fyrir innan Svarfaðardal. Hann var hinn fyrsta vetur á Hámundarstöðum. Þeir fengu vetur mikinn. Um vorið gekk Helgi upp á Sólarfjöll. Þá sá hann að svartara var miklu að sjá inn til fjarðarins er þeir kölluðu Eyjafjörð af eyjum þeim er þar lágu úti fyrir. Eftir það bar Helgi á skip sitt allt það er hann átti, en Hámundur bjó eftir. Helgi lenti þá við Galtarhamar. Þar skaut hann á land svínum tveimur, og hét gölturinn Sölvi. Þau fundust þremur vetrum síðar í Sölvadal; voru þá saman sjö tugir svína. Helgi kannaði um sumarið hérað allt og nam allan Eyjafjörð milli Sigluness og Reynisness og gerði eld mikinn við hvern vatnsós og helgaði sér svo allt hérað. Hann sat þann vetur að Bíldsá, en um vorið færði Helgi bú sitt í Kristsnes og bjó þar meðan hann lifði. Í búfærslunni varð Þórunn léttari í Þórunnareyju í Eyjafjarðará. Þar fæddi hún Þorbjörgu hólmasól. Helgi trúði á Krist og kenndi því við hann bústað sinn. Eftir þetta tóku menn að byggja í landnámi Helga að hansráði."  Síðan segir frá því hvernig Helgi gaf mönnum af landnámi sínu. Aðrir námu land að ráði hans, án þess að tekið sé fram að þeir hafi beinlínis tekið við því að gjöf. Um enn aðra er sagt að þeir hafi numið land á tilteknum stað á svæðinu án þess að tekið sé fram að Helgi hafi leyft það. Alls er sagt frá um 30 mönnum sem byggðu í landnámi hans. Síðar í Landnámabók er Helgi talinn meðal átta manna sem eru sagðir hafa verið „ágætastir landnámsmenn“ í Norðlendingafjórðungi. Margt fólk í bókinni er líka ættfært með því að tengja það við Helga. Hann er sýnilega talinn meðal helstu höfðingja landnámskynslóðarinnar.  Í Íslendingasögum er Helgi nefndur nokkrum sinnum, oftast vegna ættartengsla við fólk sem þar kemur við sögur. Í Víga-Glúms sögu og Ljósvetninga sögu kemur einnig fram, það sem kemur ekki á óvart, að ætt Helga fór með goðorð í Eyjafirði. En vafasamt er hvort Helgi lifði svo lengi að hann næði að sitja á Alþingi sem goðorðsmaður. Í Svarfdæla sögu er tæpt á einkennilegri sögu þar sem birtist allt önnur mynd af Helga en ella. Þar er minnst á Þorkötlu nokkra, annars óþekkta persónu, og Kötlufjall sem er sagt kennt við hana „því að Helgi hinn magri deyddi hana þar og kól hana í hel svo að hann sat henni þar mat [= varnaði henni matar] þar til er hún dó.“ Er líkast því að þarna glytti í alþýðlega sögn sem hafi birt fjandsamlegri mynd af héraðshöfðingjanum en oftast er að finna í sögum.  Frásagnir af Helga magra eru allar skráðar tveimur öldum eftir að Helgi var uppi, eða þaðan af meira. Reynslan sýnir að ekki er hægt að treysta því að sögur sem hafa gengið svo lengi í munnmælum segi rétt eða nákvæmlega frá. Hér er þess hins vegar að gæta að Helgi var í vel þekktri fjölskyldu og kona hans jafnvel enn betur þekktri. Sögur af Helga og Þórunni konu hans hafa sjálfsagt verið margsagðar og oft í félagsskap þar sem nógir voru til að leiðrétta ef sagan vildi afbakast. Mestar líkur verða því að teljast á að þau hjón hafi verið til í raun og veru og frásagnir af þeim líklega í meginatriðum réttar.  Ef sleppt er efasemdum um sannleiksgildi má spyrja hvað Helga gekk til að nema svona gríðarlega stórt land, Eyjafjörð allan milli ystu útnesja. Mælt í fjölda bújarða á síðari öldum var landnám hans hið stærsta á öllu landinu, með um 480 býli á fyrri hluta 19. aldar. Næst kom landnám Ingólfs Arnarsonar með um 420 býli. Nærtækast er að hugsa sér að Helgi hafi ætlað sér og afkomendum sínum að gerast höfðingjar yfir öllu héraðinu. En það virðist ekki hafa gerst. Fræðimenn telja að goðorð Helga hafi skipst á milli sona hans og sonarsona, og eftir að samtímaheimildir koma til, á 12. öld, var ekkert héraðsríki í Eyjafirði. Það gerðist ekki fyrr en á öðrum áratug 13. aldar þegar aðkomumaðurinn Sighvatur Sturluson, sonur Sturlu Þórðarsonar í Hvammi í Dölum, settist að á Grund og safnaði undir sig öllum völdum á austanverðu Norðurlandi. 

Gísli Þorláksson Hólabiskup (1657-1684) mun hafa látið reisa Grafarkirkju eða a.m.k. gera á henni endurbætur á síðasta fjórðungi 17. aldar en jörðin var þá í hans eigu. Ekkja hans, Ragnheiður Jónsdóttir (d. 1715) gerði staðinn að miklu miklu menningarsetri í sinni tíð. Grafarkirkju má telja til elstu húsa sem enn standa á Íslandi. Húsið er lokað almenningi. Gröf er innsti bær á Höfðaströnd í Skagafirði, skammt sunnan Hofsóss. Þar var um skeið mikið menningarsetur. Kirkjan er að líkindum skreytt og e.t.v. einnig smíðuð af Guðmundi Guðmundssyni sem oft er kenndur við Bjarnastaðarhlíð. Hann smíðaði einnig hluta af Brynjólfskirkju í Skálholti og hjó út skírnarfontinn í Hóladómkirkju. Honum er ennfremur eignaður fjöldi fagurra smíðisgripa. Að byggingarlagi er Grafarkirkja fornfálegust þeirra íslensku torfkirkna sem varðveist hafa og timburgrind hennar hefur sérstöðu meðal torfkirkna. Grindin er með stafverki og kirkjan er í raun eina varðveitta stafkirkja landsins. Hún var aflögð þegar á seinni hluta 18. aldar og hafði verið notuð sem skemma um langa hríð þegar Matthías Þórðarson þjóðminjavörður tók að beita sér fyrir varðveislu hennar árið 1939. Vegna fjárskorts hófust viðgerðir ekki fyrr en undir 1950 og voru þá svo viðamiklar að öllum gömlu viðunum var skipt út en nýir voru sniðnir nákvæmlega eftir þeim gömlu. Form kirkjunnar er því eftir sem áður fornt og upphaflegar vindskeiðar eru geymdar á Þjóðminjasafninu. Kirkjan er sú eina á landinu sem er í hringlaga kirkjugarði. Garðurinn var endurhlaðinn um 1950 út frá sýnilegum veggleifum. Klukknaportið í garðinum er nýsmíði frá sömu viðgerð og er í stíl við kirkjuna. 

Ein af höfuðprýðum Akureyrar er gömul hús. Í Innbænum og Fjörunni er að finna elstuhús bæjarins sem flest eru byggð á árunum 1800-1900. Mörg þeirra eru friðuðsamkvæmt lögum.Hin eiginlega Akureyri er eyri sem myndaðist af framburði lækjar sem rann niðurBúðargil. Þar risu fyrstu verslunarhúsin á 17. öld. Fyrsta íbúðarhúsið reisárið 1777-1778. Það stóð þar sem nú er Hafnarstræti 3 en brann árið 1901. Elstahús Akureyrar er Laxdalshús, reist 1795 og stendur það á miðri gömlu Akureyri.Með auknu frjálsræði í verslun á 19. öld og aukinni ásókn í byggð við ströndinajókst íbúabyggð á Akureyri og húsunum fjölgaði. Handverksfólk og tómthúsmennfluttu til bæjarins og unnu við verslunina. Þörf var á auknu rými fyrir ný húsog byggðin færðist suður fjöruna og upp Búðargilið.Tvær götur mynduðust sem nú eru Aðalstræti og Hafnarstræti og upp Búðargiliðkom Lækjargata. Þótt miklir brunar 1901 og 1912 hafi höggvið stórt skarð ígömlu byggðina mynda húsin við Aðalstræti, hluta Hafnarstrætis og Lækjargötuóvenju heillega byggð frá fyrstu tíð kaupstaðarins.  Í bæklingnum "Frá torgi tilfjöru" Söguganga um Akureyri (útgefinn 2011) márölta um þennan gamla bæjarhluta og fræðast um sögu valdra húsa á þessu svæðiauk þess að skoða söguvörðurnar - fræðsluskilti sem segja sögu húsa og byggðará svæðinu.https://www.visitakureyri.is/is/see-and-do/menning/skilti-baejarins  Íinnbænum eru líka mörg söfn og hús sem taka fyrir sögu bæjarins með mismunandihætti og sem skemmtilegt er að heimsækja.  

Hjörtun í umferðaljósunum, hjartað sem sló og slær vonandi aftur von bráðar í Vaðlaheiðinni, og rauðu límhjörtun í mörgum gluggum húsanna, hafa sannarlega vakið athygli þeirra sem sækja Akureyri heim og hafa þau eignast fastan sess í hjörtum bæjarbúa. Forsaga hjartanna nær til ársins 2008 en það sumar tók hátíðin Ein með öllu sem haldin er um verslunarmannahelgi miklum breytingum sem fjölskylduhátíð. Eitt af því sem gert var til að leggja áherslu á gildi hátíðarinnar var að setja rauð hjörtu í umferðaljósin og vöktu þau mikla lukku. Um haustið voru miklir erfiðleikar í samfélaginu sökum fjármálahruns og þótti þörf á að smita jákvæðni og bjartsýni til allra. Með það að leiðarljósi fóru Akureyrarstofa og fyrirtækið Ásprent-Stíll í samstarf um að dreifa þessum skilaboðum sem víðast og hvetja sem flesta til að leggja gjörva hönd á plóg. Átakið var kallað “Brostu með hjartanu” og er óhætt að segja að þátttakan hafi verið mikil.Hjörtun slógu í gegn og það sama gildir um tilvitnanir og málshætti sem hvöttu til bjartsýni og jákvæðni en fjöldi fyrirtækja og stofnanna skreyta veggi sína með slíkum hvatningum. Í lok nóvember sama ár birtist svo rautt risastórt sláandi hjarta í Vaðlaheiði. Hjartað var á stærð við fótboltavöll og áttu starfsmenn fyrirtækisins Rafeyrar heiðurinn að hugmyndinni og framkvæmd hennar en fyrirtækið fékk aðstoð frá m.a.  Bechromal og RARIK og Norðurorku.  Hjartað sló árlega frá lok nóvembermánaðar, þegar Aðventuævintýri hefst á Akureyri og fram í apríl. Það sló einnig á Akureyrarvöku síðustu helgina í ágúst, sem er afmæli Akureyrarbæjar.

Heimskautsgerðið á Melrakkaási við Raufarhöfn er einstakt listaverk og minnismerki sem sækir innblástur í norræna goðafræði, stjörnufræði og samspil sólarljóss, skugga og árstíðaskipta. Gerðið er oft líkt við Stonehenge, en það er hannað til að fanga sólargeisla, varpa skuggum og skapa samspil ljóss og forms í takt við árstíðir og gang sólarinnar. Hugmyndin að Heimskautsgerðinu er sprottin úr vangaveltum Erlings Thoroddsen um hvernig mætti nýta hina endalausu víðáttu, miðnætursólina og heimskautsbirtuna sem einkenna svæðið. Listamaðurinn Haukur Halldórsson þróaði hugmyndina áfram og hannaði mannvirkið með vísunum í dvergatal Völuspár og fornan sagnaheim. Heimskautsgerðið er um 50 metrar í þvermál og hlið þess snúa til höfuðáttanna. Í miðju þess rís súla sem gegnir lykilhlutverki í samspili ljóss og skugga. Innan gerðisins má einnig finna ýmis táknræn verk sem tengjast tíma, áttum, náttúruöflum og stjörnuhimninum. Á hæðinni fyrir ofan Raufarhöfn býður Heimskautsgerðið upp á víðáttumikið útsýni yfir hafið og víðerni Norðausturlands. Mannvirkið er enn í uppbyggingu en hefur þegar skipað sér sess sem einn af áhugaverðustu menningar- og áfangastöðum Norðurlands.  Nánari upplýsingar um hugmyndafræði Heimskautsgerðisins er að finna á heimasíðunni www.heimskautsgerdi.is.   Heimskautsgerðið er 50 km frá Kópaskeri, 54 km frá Þórhöfn og 154 km frá Húsavík. Hér má sjá leiðina.

Á Reynistað í Skagafirði er bæjardyrahús sem er það eina sem varðveist hefur af bæ þeim sem Þóra Björnsdóttir lét reisa eftir mikinn bruna sem þar varð árið 1758. Þóra var ekkja Halldórs Brynjólfssonar Hólabiskups og hélt hún Reynistaðarklaustursumboð að manni sínum látnum 1753 og til dauðadags 1767. Húsið er opið gestum á eigin ábyrgð daglega 8-18. Vinsamlegast gangið vel um. Bæjardyraportið er með stafverksgrind af þeirri gerð sem víða tíðkaðist hér á landi á 18. öld þegar áhrifa bindingsverks var tekið að gæta. Öll smíði ber þess vitni að vel hafi verið til hússins vandað í sinni tíð og eru margir viðanna prýddir strikum. Gömlu bæjarhúsin á Reynistað voru tekin niður skömmu eftir 1935 en þessu húsi var leyft að standa áfram. Um 1960 var það flutt til og byggð utan um það steinsteypt skemma. Í henni var portið fram til 1999 en þá voru viðirnir teknir niður og lagfærðir. Bæjardyraportið var síðan reist skammt frá upphaflegum stað og að því hlaðnir torfveggir og torf sett á þakið. 

Drangey er sæbrött eyja í miðjum Skagafirði og eitt þekktasta kennileiti fjarðarins. Eyjan rís hátt úr sjó og frá henni er víðsýnt yfir byggðir Skagafjarðar og nærliggjandi fjallahring. Drangey er að mestu úr móbergi og einkennist af háum björgum sem hafa um aldir vakið athygli sjófarenda og ferðafólks. Drangey er nátengd Grettissögu, en samkvæmt sögunni dvaldi útlaginn Grettir Ásmundarson þar síðustu ár ævi sinnar ásamt bróður sínum Illuga. Þar lauk einnig sögu hans þegar hann var veginn í skála sínum árið 1031. Eyjan er mikilvægt fuglabjarg og þar verpa fjölmargar fuglategundir, meðal annars lundi, álka, langvía, stuttnefja, rita og fýll. Fuglalífið setur sterkan svip á eyjuna yfir sumarmánuðina og gerir hana að vinsælum áfangastað fyrir náttúruunnendur. Yfir sumarið eru Drangeyjarferðir með reglulegar bátsferðir til Drangeyjar frá Sauðárkróki þar sem gestir geta upplifað einstaka náttúru, fuglalíf og sögu staðarins. 

Skálar var þorp á Langanesi þar sem um tíma var blómlegt fiskimannasamfélag. Í þorpinu á Skálum er að finna minjar um líf sem var. Hér stóð blómlegt þorp þar sem íbúarnir byggðu afkomu sína á útgerð. Þegar fjölmennast var á þriðja áratug 20. aldar bjuggu í þorpinu um 120 manns en helmingi fleiri á sumrin þegar vertíð stóð yfir. Breyttar aðstæður í útgerð og samgöngum, tundurduflasprengingar og ýmislegt fleira varð til þess að á sjötta áratug síðustu aldar lagðist byggðin af. Inn í sögu þorpsins fléttast áhrif hlunninda á búsetu, síðari heimsstyrjöldin, breytingar á samgöngum, örlög einstakra fjölskyldna og margt fleira. Enn má sjá þar grunna margra húsanna, gamla bryggju og ýmsar aðrar minjar. Upplýsingabæklingur um Skála fæst í íþróttamiðstöðinni á Þórshöfn og hjá ferðaþjónustuaðilum. Margar rústanna hafa verið merktar með númeri og nafni og má lesa um húsin í bæklingnum.

Kálfshamarsvík er lítil vík á norðanverðum Skaga, skammt norðan við Skagaströnd. Víðfrægt stuðlaberg svæðisins er meðal sérkennilegustu bergmyndana á Norðurlandi. Bergið myndaðist í eldvirkni fyrir um tveimur milljónum ára og teygja fallega formaðir stuðlarnir sig út í sjóinn og mynda einstaka umgjörð við ströndina. Frá Kálfshamarsvík er víðsýnt yfir hrjóstruga strandlengjuna og Norður-Atlantshafið. Kyrrðin, náttúrufegurðin og hinar einstöku bergmyndanir gera víkina að áhugaverðum viðkomustað fyrir þá sem vilja upplifa ósnortna náttúru Skagans. Kálfshamarsvík á sér einnig merkilega sögu. Í upphafi 20. aldar var þar blómleg útgerð og um 100 manna byggð. Um miðja öldina lagðist byggðin af, en enn má sjá ummerki um samfélag sem áður lifði og starfaði við þessa afskekktu strönd. 

Bjarg í Miðfirði er fæðingarstaður Grettis sterka Ásmundarsonar en hann fæddist í lok 10. aldar og sagan segir að hann hafi manna lengst verið í útlegð á Íslandi eða í 19 ár alls. Grettissaga er ein af perlum íslenskra bókmennta og hefur lifað í gegnum aldirnar á skinnhandritum og í frásögnum sögumanna, þá hefur sagan verið uppspretta  ótal hugmynda listamanna og rithöfunda. Sagan um Gretti sterka verður sýnileg við Grettisból á Laugarbakka, en þar er verið að byggja upp leikvang með áherslu á hreysti og hæfni, aflraunir með þátttöku gesta, allt í anda frægðarsagna íslenskra fornkappa. Frá árinu 1996 hafa verið haldnar árlega Grettishátíðir á slóðum Grettis með sérstakri menningardagskrá. Leiðsögn er um fæðingarstað Grettis að Bjargi og saga hans rakin. Einnig er keppt í aflraunum þar sem tekist er á við hin ýmsu "Grettistök". Nánari upplýsingar um Grettishátíðina.

Hamarsrétt, er með einstöka staðsetningu við sjóinn. Hamarsrétt er fjárrétt á Vatnsnesi í Húnaþingi vestra. Réttin er í fjörunni rétt sunnan við ós Hamarsár á vestanverðu Vatnsnesi. Réttarstæði Hamarsréttar er talið eitt hið sérstæðasta á Íslandi.