Ný rannsókn sýnir að millilandaflug frá Akureyri hefur dregið úr svæðisbundnum ójöfnuði
Ný rannsókn sýnir að millilandaflug frá Akureyri hefur dregið úr svæðisbundnum ójöfnuði
Í skýrslunni kemur fram að skipulag íslensks millilandaflugs hafi lengi skapað verulegan aðstöðumun milli landshluta. Aðgengi að Keflavíkurflugvelli hafi haft mikil áhrif á möguleika fólks til utanlandsferða, atvinnusóknar og alþjóðlegra tengsla, á meðan íbúar landsbyggðarinnar hafi búið við lakari tengingar og meiri kostnað.
Niðurstöðurnar benda hins vegar til þess að uppbygging millilandaflugs frá Akureyri hafi dregið úr þessum mun á síðustu árum.
Hér má lesa skýrsluna í heild sinni
Upptökusvæði Akureyrarflugvallar hefur stækkað
Ein af áhugaverðari niðurstöðum rannsóknarinnar er að upptökusvæði Akureyrarflugvallar hefur stækkað og jafnast eftir að easyJet hóf flug frá Akureyri.
Í skýrslunni kemur fram að áhrifasvæði flugvallarins teygi sig nú mun víðar en áður og að fleiri íbúar Norður- og Austurlands nýti sér flugið reglulega. Höfundur rannsóknarinnar bendir á að beint millilandaflug dragi úr þeim hindrunum sem felast í löngum og kostnaðarsömum ferðalögum til Keflavíkurflugvallar.
71% farþega fer til Bretlands
Samkvæmt rannsókninni voru um 71% farþega easyJet á leið til Bretlands, en 29% voru á leið áfram til annarra landa.
Þá kemur fram að um 30% þeirra sem ferðuðust til Bretlands með easyJet hefðu líklega sleppt ferðinni ef ekki hefði verið í boði beint flug frá Akureyri.
Niðurstöðurnar benda því til að beint flug hafi ekki aðeins breytt ferðavenjum fólks heldur einnig aukið raunverulega þátttöku í alþjóðlegum samskiptum og ferðalögum.
Fólk forðast hrakningarnar til Keflavíkur
Í rannsókninni kemur fram að einn þeirra hópa sem nýtur mest góðs af beinu flugi frá Akureyri sé fólk sem veigrar sér við löngum ferðalögum til Keflavíkurflugvallar.
Höfundur skýrslunnar bendir á að margir séu fullfærir um að ferðast til útlanda en treysti sér síður í langt ferðalag með tengingum, akstri og flóknum samgöngum innanlands. Beint flug frá Akureyri geri þessum hópi kleift að ferðast oftar og á auðveldari hátt.
Ferðirnar fyrst og fremst vegna afþreyingar og fjölskyldu
Rannsóknin sýnir að 78% þeirra sem ferðast með easyJet til Bretlands eru að fara í skemmtiferð en um 8% í vinnuferð.
Þegar kemur að flugi til Kaupmannahafnar var mun stærri hluti farþega að heimsækja fjölskyldu og vini, eða um 39%.
Þessar niðurstöður undirstrika að samfélagsleg áhrif flugsins snúa ekki eingöngu að ferðaþjónustu heldur einnig að tengslum fólks við fjölskyldu, vini og samfélög erlendis.
Flugið hefur áhrif á búsetuákvarðanir
Í rannsókninni kemur fram að 64% þeirra sem nýta flugið í vinnuferðir telji beint millilandaflug skipta miklu máli fyrir framtíðarbúsetu sína.
Áhrifin reynast enn sterkari hjá þeim sem ferðast til að heimsækja fjölskyldu og vini.
Þá er athyglisvert að jafnvel þeir sem hafa ekki sjálfir nýtt sér beint millilandaflug frá Akureyri telja það bæta lífsgæði sín.
Í skýrslunni eru nefndar nokkrar mögulegar skýringar á því. Þar á meðal að tilvist flugsins ein og sér opni möguleika sem fólk kunni að nýta síðar, auk þess sem auðveldara verði fyrir fjölskyldumeðlimi búsetta erlendis að koma heim í heimsóknir, viðburði og fjölskyldusamkomur.
Meirihluti telur flugið hafa bætt lífsgæði
Rannsóknin sýnir að meirihluti íbúa á Norður- og Austurlandi telur að beint millilandaflug frá Akureyri hafi bætt lífsgæði sín. Áhrifin mælast sterkust á Norðurlandi eystra en eru einnig greinileg á Austurlandi og Norðurlandi vestra.
Sérstaklega voru konur, fólk með háskólamenntun og tekjuhærri hópar líklegri til að meta áhrif flugsins jákvætt. Þá kemur fram að tveir af hverjum þremur sem ferðast vegna vinnu telji flugið skipta miklu máli fyrir framtíðarbúsetu sína.
Höfundur skýrslunnar bendir á að aðgengi að millilandaflugi geti þannig haft áhrif langt út fyrir ferðaþjónustu eina og sér. Flugið hafi áhrif á atvinnulíf, möguleika fyrirtækja til að laða að starfsfólk, tengsl við umheiminn og byggðafestu.
Í skýrslunni er bent á að greiðara aðgengi að millilandaflugi hafi áhrif á lífsgæði fólks með fjölbreyttari möguleikum til náms, þjónustu, menningar og afþreyingar.
Þá geti flugið haft áhrif á sjálfsmynd svæða og dregið úr þeirri tilfinningu að ákveðnir landshlutar séu afskekktir.
Farþegafjöldi í millilandaflugi hefur sjöfaldast
Í rannsókninni er rakin rúmlega fjörutíu ára saga millilandaflugs frá Akureyri, frá fyrstu leiguflugunum árið 1982 til þeirrar öru uppbyggingar sem átt hefur sér stað síðustu ár.
Á fyrstu árum reglubundins millilandaflugs, á tímabilinu 1983–1999, fóru að meðaltali um 6.600 farþegar á ári með Saga Reisen um Zürich og um 4.000 farþegar í verslunarferðir til Bretlands og Írlands. Á þeim tíma voru íbúar Akureyrar um 15 þúsund talsins.
Nýtt vaxtarskeið hófst með flugi Iceland Express á árunum 2006–2012 þegar að meðaltali um 11 þúsund millilandafarþegar fóru árlega um Akureyrarflugvöll og mest um 15.500 á einu ári.
Árið 2019 fór fjöldi millilandafarþega aftur yfir 16 þúsund, meðal annars vegna vetrarflugs Superbreak frá Bretlandi og sumarflugs Voigt Travel frá Rotterdam.
Mestu umskiptin urðu þó árið 2022 þegar Niceair hóf beint flug til Kaupmannahafnar og Tenerife. Þrátt fyrir að flugfélagið hafi aðeins starfað hluta ársins fóru rúmlega 32 þúsund farþegar um Akureyrarflugvöll það ár og farþegafjöldinn tvöfaldaðist nær á einni nóttu.
Eftir gjaldþrot Niceair árið 2023 tók Easyjet við með flugi til London og síðar Manchester. Árið 2024, fyrsta heila rekstrarár Easyjet á Akureyri, fór farþegafjöldinn aftur yfir 41 þúsund og árið 2025 náði millilandaflug um Akureyrarflugvöll nýju meti þegar farþegar voru orðnir 44.536.
Frá upphafi reglubundins millilandaflugs hefur fjöldi millilandafarþega um Akureyrarflugvöll þannig sjöfaldast á sama tíma og íbúum Akureyrar hefur aðeins fjölgað um þriðjung.
Niðurstöðurnar benda til að eftirspurn eftir beinu millilandaflugi frá Norðurlandi hafi verið verulega vanmetin og að uppbygging síðustu ára hafi stækkað upptökusvæði Akureyrarflugvallar umtalsvert.
Gagnrýni á tengingar við Keflavík
Í skýrslunni er einnig fjallað ítarlega um hvernig skipulag flugsamgangna innanlands hafi aukið á ójöfnuð milli landshluta.
Þar segir að tengingar milli Reykjavíkurflugvallar og Keflavíkurflugvallar séu bæði óskipulagðar og kostnaðarsamar. Fyrstu innanlandsvélar dagsins lendi of seint til að ná morgunflugi frá Keflavík og síðdegisflug frá útlöndum tengist illa innanlandsflugi.
Þá er bent á að innanlandsflug sé oft dýrasti hluti utanlandsferða fólks á landsbyggðinni. Verð á stuttu innanlandsflugi geti verið sambærilegt eða hærra en flug frá Keflavík til Evrópu með lággjaldaflugfélagi.
Skýrslan segir að þetta hafi jaðarsett íbúa landsbyggðarinnar hvað millilandaflug varðar og skapað verulegt forskot fyrir suðvesturhorn landsins.
Opinber stuðningur talinn hafa skilað árangri
Í niðurstöðum rannsóknarinnar segir að áherslur stjórnvalda í stefnumótandi byggðaáætlun 2022–2036 um uppbyggingu millilandaflugs frá Akureyri og Egilsstöðum hafi þegar skilað umtalsverðum árangri.
Flugfélögum hefur verið veittur stuðningur í formi afslátta af gjöldum og markaðsstyrkja til að byggja upp nýjar leiðir frá Akureyri.
Niðurstaða rannsóknarinnar er að sá stuðningur virðist hafa verið vel nýttur og að millilandaflug frá Akureyri hafi þegar haft jákvæð áhrif á samfélag, atvinnulíf og lífsgæði íbúa Norður- og Austurlands.